സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ (Union of Soviet Socialist Republics – USSR) 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക, സാംസ്കാരിക രംഗങ്ങളിൽ വൻ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഒരു മഹാശക്തിയായിരുന്നു. 1917-ൽ റഷ്യയിൽ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട വിപ്ലവമാണ് ഇതിന്റെ അടിത്തറ. റഷ്യൻ വിപ്ലവം (Russian Revolution) ലോകചരിത്രത്തിൽ ഒരു തിരിഞ്ഞുമാറ്റം സൃഷ്ടിച്ചു – രാജവംശഭരണം അവസാനിക്കുകയും ജനങ്ങളുടെ ഭരണത്തിലേക്ക് വഴിത്തിരിവ് ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്ത സംഭവം അതായിരുന്നു.
പഴയ റഷ്യയിലെ സ്ഥിതി
വിപ്ലവത്തിന് മുമ്പുള്ള റഷ്യ ഒരു വലിയ സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു, പക്ഷേ ജനങ്ങൾ അത്യന്തം ദാരിദ്ര്യത്തിലും അനീതിയിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. സാർ നിക്കോളസ് II ഭരിച്ച രാജ്യം മുകളിലുള്ള ഭൂമികുടിയന്മാരുടെയും പ്രഭുക്കന്മാരുടെയും നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. കർഷകർക്ക് ഭൂമിയില്ല, തൊഴിലാളികൾക്ക് അവകാശങ്ങളില്ല, സ്വാതന്ത്ര്യവായു അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട അവസ്ഥ.
അതേസമയം, പ്രഥമ ലോകമഹായുദ്ധം (World War I) രാജ്യത്തെ സാമ്പത്തികമായും മാനസികമായും തകർത്തു. ഭക്ഷണക്കുറവ്, തൊഴിലില്ലായ്മ, യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച ലക്ഷക്കണക്കിന് സൈനികർ – ഇവയെല്ലാം ജനരോഷം പൊട്ടിത്തെറിക്കാൻ കാരണമായി.
1917-ലെ വിപ്ലവം
ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ബോൾഷെവിക് പാർട്ടി (Bolshevik Party) വളർന്നത്. വ്ലാദിമിർ ലെനിൻ നേത്യത്വം നൽകിയ ഈ പാർട്ടി “സമത്വവും ജനഭരണവും” എന്ന ആശയം മുന്നോട്ട് വെച്ചു.
1917 ഫെബ്രുവരിയിൽ ജനങ്ങൾ തെരുവിലിറങ്ങി സാറിനെതിരെ പ്രതിഷേധം തുടങ്ങി, ഒടുവിൽ സാർ നിക്കോളസ് II രാജിവച്ചു. ഇടക്കാല സർക്കാർ അധികാരത്തിലെത്തി, എന്നാൽ അവർ ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ പരാജയപ്പെട്ടു.
അതിന്റെ പിന്നാലെ, ഒക്ടോബർ 1917-ൽ ബോൾഷെവിക്കുകൾ രണ്ടാം വിപ്ലവം നടത്തി – ഇതാണ് പ്രശസ്തമായ ഒക്ടോബർ വിപ്ലവം (October Revolution). അവർ ഭരണകൂടം പിടിച്ചെടുത്തു, ലോകത്തിലെ ആദ്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് സർക്കാർ രൂപപ്പെടുത്തി.
ലെനിൻ – പുതിയ ഭരണത്തിന്റെ ശില്പി
വിപ്ലവത്തിനു ശേഷം ലെനിൻ റഷ്യയെ പുനർനിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭൂമി കർഷകർക്ക് കൈമാറി, വ്യവസായങ്ങൾ സർക്കാർ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി, സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത കുറച്ചു. “പീസ്, ലാൻഡ്, ബ്രെഡ്” എന്ന മുദ്രാവാക്യം ലക്ഷക്കണക്കിന് ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രതീക്ഷയുണർത്തി.
1922-ൽ ലെനിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ Union of Soviet Socialist Republics (USSR) എന്ന ഫെഡറൽ രാഷ്ട്രം രൂപപ്പെട്ടു – റഷ്യയടക്കം 15 റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ ചേർന്ന ശക്തമായ സംഘടന. ഇതോടെ ഒരു പുതിയ കാലഘട്ടം ആരംഭിച്ചു.
ആന്തരിക വെല്ലുവിളികളും യുദ്ധവും
വിപ്ലവത്തിനു പിന്നാലെ റഷ്യൻ ആഭ്യന്തര യുദ്ധം (1918–1921) പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ബോൾഷെവിക്കുകളെ എതിർത്ത “വൈറ്റ് ആർമി” എന്ന സംഘം വിദേശ ശക്തികളുടെ പിന്തുണയോടെയായിരുന്നു. പക്ഷേ റെഡ് ആർമി, ലെനിന്റെ പിന്തുണയോടെ, ഒടുവിൽ വിജയം നേടി.
യുദ്ധത്തിനു ശേഷം രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തികം തകർന്നിരുന്നു. ഇതിനെ പുനർജീവിപ്പിക്കാൻ ലെനിൻ NEP (New Economic Policy) നടപ്പാക്കി, അതിലൂടെ ചില സ്വകാര്യ വ്യാപാരങ്ങൾക്കും അനുമതി നൽകി.
ലെനിന്റെ അവസാനകാലവും സ്റ്റാലിന്റെ ഉയർച്ചയും
1924-ൽ ലെനിൻ മരണപ്പെട്ടതോടെ അധികാരം പിടിക്കാൻ പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ മത്സരം തുടങ്ങി. ഇതിൽ വിജയിച്ചത് ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ ആയിരുന്നു. സ്റ്റാലിൻ കഠിനമായ നിയന്ത്രണവും ശാസനയും കൊണ്ടുവന്ന്, രാജ്യത്തെ അതിവേഗ വ്യവസായവൽക്കരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. എന്നാൽ അതിനൊപ്പം ഭയാനകമായ രാഷ്ട്രീയ പീഡനങ്ങളും “ഗ്രേറ്റ് പർജ്” എന്ന അടിച്ചമർത്തലുകളും നടന്നു.
ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ – കഠിനമായ വികസനത്തിന്റെ മുഖം (1924–1953)
ലെനിന്റെ മരണശേഷം അധികാരത്തിലേറിയ ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ, സോവിയറ്റ് യൂണിയനെ ശക്തമായ വ്യവസായ രാഷ്ട്രമാക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ “ഫൈവ് ഇയർ പ്ലാൻസ്” (Five-Year Plans) എന്ന പേരിൽ വൻതോതിലുള്ള വ്യവസായവൽക്കരണ പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കി. ഇരുമ്പ്, സ്റ്റീൽ, കൽക്കരി, യന്ത്രോൽപ്പാദനം എന്നിവയിൽ രാജ്യം അതിവേഗം മുന്നേറി. എന്നാൽ കാർഷിക മേഖലയിൽ സംയോജന നയം (Collectivization) നടപ്പാക്കിയത് കർഷകരിൽ വലിയ പ്രതിരോധം ഉണ്ടാക്കി. ലക്ഷക്കണക്കിന് പേർ പട്ടിണിയും രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തലും മൂലം മരിച്ചു.
സ്റ്റാലിൻ ഭയാനകമായ ഏകാധിപത്യഭരണം നടപ്പാക്കി. “ഗ്രേറ്റ് പർജ് (Great Purge)” എന്നറിയപ്പെട്ട കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിരാളികൾ, സൈനികർ, പത്രപ്രവർത്തകർ, സാധാരണ ജനങ്ങൾ വരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു, തടവിലാക്കി അല്ലെങ്കിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു. എങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ലോകശക്തിയായി വളർന്നു.
രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ സോവിയറ്റ് ശക്തി
1939-ൽ ഹിറ്റ്ലറുടെ നാസി ജർമ്മനി പോളണ്ടിൽ കടന്നുകയറുമ്പോൾ രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ആദ്യം സ്റ്റാലിൻ ഹിറ്റ്ലറുമായി മോളോട്ടോവ്-റിബെൻട്രോപ് ഉടമ്പടി ഒപ്പുവെച്ച് യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നെങ്കിലും, 1941-ൽ ജർമ്മനി സോവിയറ്റ് യൂണിയനെ ആക്രമിച്ചു.
ഭീകരമായ സ്റ്റാലിൻഗ്രാഡ് യുദ്ധം (Battle of Stalingrad) ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പോരാട്ടങ്ങൾക്കൊടുവിൽ സോവിയറ്റ് സൈന്യം നാസികളെ തോൽപ്പിച്ചു. 1945-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ വിജയം നേടി, യൂറോപ്പിലെ നാസി അധിനിവേശത്തെ അവസാനിപ്പിച്ചു. ഇതോടെ അത് അമേരിക്കയ്ക്കൊപ്പം ലോകത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ മഹാശക്തിയായി (Superpower) മാറി.
ശീതയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കം
യുദ്ധാനന്തര കാലത്ത് ലോകം രണ്ടു ശക്തികളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു – അമേരിക്കയുടെ നയതന്ത്രം പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന കാപിറ്റലിസം, സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ സോഷ്യലിസം. ഈ ആശയ പോരാട്ടമാണ് ശീതയുദ്ധം (Cold War) എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ പല രാജ്യങ്ങളിലും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണകൂടങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. മറുവശത്ത് അമേരിക്ക നാറ്റോ (NATO) രൂപപ്പെടുത്തി. ഇതോടെ ഇരുപക്ഷത്തിനും ഇടയിൽ സായുധ മത്സരം, ആണവായുധ പരസ്പരം, ബഹിരാകാശ മത്സരങ്ങൾ തുടങ്ങി.
ക്രുഷ്ചെവ് – പുതിയ തുറന്ന നിലപാട് (1953–1964)
സ്റ്റാലിൻ മരിച്ചതിന് ശേഷം അധികാരത്തിലെത്തിയത് നികിത ക്രുഷ്ചെവ് ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം സ്റ്റാലിന്റെ കടുത്ത നയങ്ങൾ വിമർശിച്ചു, അതിനെ “ഡീ-സ്റ്റാലിനൈസേഷൻ” എന്ന് വിളിച്ചു. കൂടുതൽ തുറന്ന ഭരണരീതി, ആശയസ്വാതന്ത്ര്യം, സംസ്കാരപരമായ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവ നടപ്പാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടം ബഹിരാകാശ വിജയങ്ങളാൽ പ്രശസ്തമാണ്. 1957-ൽ ലോകത്തിലെ ആദ്യ ഉപഗ്രഹം “സ്പുട്നിക് 1”, 1961-ൽ യൂറി ഗഗാരിൻ മനുഷ്യനായി ബഹിരാകാശം കീഴടക്കിയത്.
എന്നാൽ അമേരിക്കയുമായുള്ള ക്യൂബൻ മിസൈൽ പ്രതിസന്ധി (Cuban Missile Crisis, 1962) ലോകത്തെ ആണവയുദ്ധത്തിനടുത്തെത്തിച്ചു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനപ്രീതി കുറയുകയും 1964-ൽ സ്ഥാനഭ്രഷ്ട
നാകുകയും ചെയ്തു.
ബ്രെഷ്നെവ് – സ്ഥിരതയും മന്ദഗതിയും (1964–1982)
ക്രുഷ്ചെവിന് ശേഷം ലിയോണിഡ് ബ്രെഷ്നെവ് അധികാരത്തിലെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് രാജ്യത്തിന് സ്ഥിരതയും നിയന്ത്രണവും ലഭിച്ചു, പക്ഷേ സാമ്പത്തിക വളർച്ച മന്ദഗതിയിലായിരുന്നു.
സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ആണവശക്തിയിൽ മുന്നേറി, എന്നാൽ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതനില മെച്ചപ്പെട്ടില്ല. സർക്കാർ അധികം തുറന്നുപോകാതെയും സാങ്കേതികമായ മാറ്റങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതെയും നിന്നു. ഈ കാലഘട്ടം “ബ്രെഷ്നെവ് സ്റ്റാഗ്നേഷൻ (Brezhnev Stagnation)” എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഗോർബചോവ് – പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കും വിഘടനത്തിനും വഴിതെളിച്ച നേതാവ് (1985–1991)
1985-ൽ അധികാരത്തിലെത്തിയ മിഖായേൽ ഗോർബചോവ്, രാജ്യത്തിന്റെ മന്ദഗതിയും അഴിമതിയും പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അദ്ദേഹം നടപ്പാക്കിയ “ഗ്ലാസ്നോസ്റ്റ്” (തുറന്ന നിലപാട്), “പെരെസ്ത്രോയിക” (പുനസംഘടന) എന്നീ നയങ്ങൾ കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യവും അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും നൽകി. എന്നാൽ ഈ മാറ്റങ്ങൾ പഴയ ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളെ ദുർബലമാക്കി. റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ സ്വാതന്ത്ര്യം ആവശ്യപ്പെട്ടു, സാമ്പത്തികം തകർന്നു, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെടുത്തി.
1991 ഡിസംബർ 26-ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ ഔദ്യോഗികമായി പിരിച്ചുവിട്ടു. 15 സ്വതന്ത്ര റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ – അതിൽ പ്രധാനമായത് റഷ്യൻ ഫെഡറേഷൻ, ഉക്രെയ്ൻ, ബെലാറസ്, കസാഖ്സ്ഥാൻ എന്നിവയായി മാറി.
ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം
സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ 1917 മുതൽ 1991 വരെ ലോകചരിത്രത്തെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു.
അത് ശാസ്ത്രത്തിലും ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തിലും കലകളിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും നിരവധി പുരോഗതികൾ കൈവരിച്ചു.
അതിന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ പാരമ്പര്യം ഇന്നും റഷ്യയും മുൻ സോവിയറ്റ് രാജ്യങ്ങളും സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
